|
|
|
 |
|
|
PRIMEIRO DOCUMENTO COÑECIDO
QUE CITA A por Manuel Uxío García Barreiro Logo
de coñecer un primeiro documento, escrito en
latín no ano 1237, que nomea a “Ecclesia
de Sancti Martini de Moania”, encontramos, na mesma
sección do Clero do
Arquivo Histórico Nacional de Madrid (carpeta 1458 N3), outro documento
medieval que no idioma galego cita á “Fliiguesía
de San Martño de Moaña”; o que amosa a existencia de Moaña
como nova
entidade de poboación político–relixiosa creada, a carón da igrexa
románica de
San Martiño, a partir da xuntanza de varias aldeas que ata o daquela
pertencían á
parroquia sueva do Morrazo. O
documento foi asinado na data do 9 de febreiro
do ano 1306 e nel o señor do couto do Rosal,
D. Pedro Eans Torrichao,
devanceiro de D. Fernando Eans Soutomaior, pai do conde de Camiña Pedro
Madruga, fai unha doazón da cuarta parte do
citado couto, situado “ena fliiguesia
de San Martiño de Moaña”, ó
mosteiro cisterciense
de Sta. María de Melón. Ademais de salientar por primeira
vez a existencia de Moaña como entidade de poboación, esta escritura tamén nos retrotrae á
baixa
idade media, o denominado “Couto do Rosal”, señoreado desde finais do século XV pola liñaxe dos Romai, procedente
da Casa Torrada do
Cadro en Marín, e pola dos Saavedra desde o s. XVII,. Os Saavedra converteron o pazo do Rosal no de mais
poderío
económico do Morrazo durante o século XVIII.. Outra importante achega deste documento é a
mención da vida
moañesa labrega e mariñeira, nunha freguesía que nos primeiros séculos
foi
eminentemente campesiña e gandeira: Ademais
do couto do Rosal, refírese o documento á anexa
quinta da Miranda, que posteriormente deu lugar a unha escritura de
aforamento
outorgada, en principio, polo antigo mosteiro de Ermelo, que debeu
suceder ó de
Melón nos comezos da Idade Moderna. O foro foi redimido en 1903 e nel
encontrábanse varios predios, tanto no actual barrio da Miranda, como
noutros lugares
lindeiros, incluíndo á chamada no documento de redención: “Dehesa del Rosal”. É
coñecida a relación que dende o século XIII tivo
o mosteiro de Melón coa parroquia de Domaio; non así coa de Moaña que
estivo
mais vencellada ó de Santiago de Ermelo, polo que este documento aumenta a importancia dese cenobio
na ría de Vigo. 1306, febreiro, 9
Pedro
Eanes Torrichão doa en esmola ao mosteiro de (Santa María de) Melón,
para as
necesidades e o servizo da sancristía do mosteiro, pola súa alma e de
varios
familiares (a súa muller Tareixa Méndez, seu pai Xoán González, súa nai
Dona
Elvira e seu irmán Afonso Eanes), a cuarta parte de todo o couto de
Rosal, na
freguesía de S. Martiño de Moaña, no Morrazo. a) Traducción
do documento ó galego actual, por D. Xosé Martinho Montero Santalla
[En
nome de Deus. Amén. (?)]
Era de 1344 [= ano 1306], nove días de febreiro.
Saiban todos cantos esta carta viren como eu, Pedro
Eanes
Torrichão, no amor de Deus e da Virxe Santa María, por miña alma e de
Tareixa
Méndez miña muller e de Xoán González meu pai e de Dona Elvira miña nai
e de
Afonso Eanes meu irmán, e por outorgamento da dita Tareixa Méndez e da
dita
Dona Elvira, non forzado de ningunha maneira mais de bo corazón e de
boa
vontade, para perdón dos meus pecados e dos sobreditos, por nós e por
todas as
nosas voces, dou para sempre en doazón e en esmola ao mosteiro de Santa
María
de Melón, para a sacristía dese lugar, a cuarta parte de todo o couto
de Rosal,
que está en Morrazo, na freguesía de San Martiño de Moaña, coa nosa
quintá [?]
da Miranda, con todas as suas pertenzas, por todas as partes aonde van
os
límites do dito couto, con todos os montes e fontes, augas levadas,
casas,
viñas, plantados, pastos, soutos, devesas, ribeiros, portos,
pesqueiras, soutos
[?], sacadas e pertenzas que á dita cuarta do dito couto pertencen e
deben
pertencer de dereito, e entradas e saídas e heredades labradas e por
labrar; as
cales cousas nós temos de parte Xoán González, noso pai que foi, así
como as el
tiña e así como as agora tiña Dona Elvira nosa nai en seu dereito e en
seu
poder.
Douvos a dita doazón e esmola con esta condición:
que
vós, abade e convento, non teñades poder de o vender nin de o dar, nin
de o
empeñar, nin de dalo en empréstimo, nin doalo nin cambialo, nin facer
con el
ningunha permuta de ningunha maneira; e, se por ventura o fixerdes,
mando e
outorgo que o mais achegado da miña parentela, ou outro se aquel non o
fixer, que
o poda coller para si por súa autoridade. E se por ventura estes non o
fixeren,
dou poder ao rei para que tome tantos bens do dito mosteiro até que o
faga
cumprir.
E mando que desta doazón se manteña toda a
sancristía [do
mosteiro] de candeas para dicir as misas e para alzar o Corpo de Deus,
e para
todos os altares do dito mosteiro, e para hostias e para viño para
cantar as
misas e para comungar os frades, e para alumear as lámpadas: a do altar
de
Santa María e a de San Lourenzo e a de San Salvador e a de San Bieito.
E o sobrante disto, que sexa para libros e para
cálices e
para vestimentas. E se aínda sobrar disto, que sexa para provisión [?]
dos
frades que alí sirvan a Deus.
E a comenda deste lugar sexa do rei e do arcebispo
ou do
seu pertegueiro; de modo que, se algúns descendentes da nosa liñaxe a
quixeren
ter, que a protexan ben e plenamente a fin de que non sexa quitada ao
rei nin
ao arcebispo.
E quítome e apártome do dereito e da posesión e da
propiedade das ditas cousas e do dito lugar, e entrégoo logo no momento
presente, e poño no dereito e na posesión e na propiedade o dito
mosteiro, por
esta presente carta, do dito lugar e de todas as suas pertenzas, que o
posúan
desde este día en diante tal como as outras cousas que máis plenamente
posúen,
e téñano libre e sen oposición en dereito e en heredade para sempre.
E quito o poder a meu fillo e a meu irmán e a todos
os da
miña parte e da estraña, de modo que nunca podan tomar nin demandar
ningunha
cousa desta doazón, en xuízo nin fora de xuízo, nin por carta de rei
nin de
raíña nin de infante nin de ricome nin de meiriño nin de arcebispo nin
de
bispo, nin por lei de dereito, escrita nin por escribir, nin por
ningunha razón
que para si teñan.
E nós, Don frei Lourenzo, abade do dito mosteiro, e
o
convento dese lugar, así o outorgamos cumprir, e gardar todas estas
cousas
sobreditas. E establecemos que calquera das partes que vaia contra
isto, teña a
maldición de Deus Pai e a nosa, e sexa condenado no inferno con Xudas o
traidor. E mandamos e outorgamos que todas estas cousas, tal como
arriba foron
ditas, sexan sempre gardadas ben e dereitamente.
E eu o sobredito Pedro Eanes, por min e por toda a
miña
voz e pola dita Dona Elvira miña nai, establezo que, se alguén da miña
parte ou
da estraña, quixer vir contra este noso feito, que teña a miña
maldición el e
toda a súa xerazón.
E eu abade e convento sobredito e eu Pedro Eanes
establecemos que calquera das partes que vaia contra isto, que pague
como pena
á outra parte que o gardar dez mil moravedis, e ao rei outros dez mil
moravedis; e que esta carta permaneza válida con todo o seu vigor.
Testemuñas que foron presentes: Martín Martiz,
prior;
frei Xoán Fernández, celareiro; frei Martiño, mestre dos frades; frei
Xoán
Martiz, vestiário; frei Fernando, morador en Cans [?]; Estevo Pérez de
Bemín
[?]; Fernán Pérez, chamado Faián; Rui Lourenzo de Guillade e Rui
Savascháez,
escudeiros de Pedro Eanes; e outros.
E eu Xoán Pérez, notario público xurado do rei en
Toroño,
chamado e rogado estiven presente a todas estas cousas sobreditas, e
por rogo
das partes escribín esta carta de miña propia man, e puxen nela o meu
sinal,
que é este [signo notarial]. b)
Transcrición literal do manuscrito, por D. Xosé Martinho Montero Santalla \1
[En nome de Deus. Amen. (?)]
Era de mil e trezentos e quareenta e quatro anos,
nove
dias de fevereiro.
Sábiam \2
todos quantos esta carta virem como eu, Pero
Eanes Torrichão, no amor de Deus e da Virgen Santa Ma-
\3
ria, por m–a alma e de Tareija Meéndez
m–a moller e de Joám Gonçález
meu padre e de Dona \4
Elvira m–a madre e d’ Afonso Eanes
meu irmão, e per outorgamento da dita Tareija Meéndez e da \5
dita Dona Elvira, nom costrengudo per nem-éa
maneira, mais de bõo coraçom e de bõa voentade,
\6 en [?] remiimento dos meus
pecados e dos
sobreditos, por nós e por todas nossas vozes, dou pera por \7
sempre en doaçom e em esmolna ao moesteiro de Santa
Maria de Melon, pera
a sancrischeila desse lugar, \8
a quarta parte de todo o couto de Rosal, que
éste en Morraço, ena fliiguesia de San Martiño de Moaña, \9
cona nossa quintãa [?] da Miranda, con todas suas
pertiinças, a todas
partes u vai o térm–o do dito couto, com \10
todos montes e fontes, ágoas levadas, casas, viñas,
chantados, pastos,
soutos, devesas, ribei- \11
ros, portos, pesqueiras, soutos [?], sacadas
e pertiinças que aa dita quarta do dito couto perteecen e perteecer \12
deven de dereito, e entradas e seídas e heredades
lavradas e por lavrar;
as quaes \13
cousas nós havemos de parte de Joám Gonçález,
nosso padre que foi, assi como as el havia e assi
\14
como as ora tiña Dona Elvira nossa madre a jur e a
mão.
Dou a vós a dita doaçom e
\15 esmolna per tal preito:
que vós, abade e
convento, nom hajades poder de o vender nen dar, nen de o \16
peñorar nem en préstamo dar nem doar nem cambiar,
nem neéa
comutaçon del fazer en neéa
\17
maneira; e, se pola ventura fezerdes, mando e
outorgo que o mais
provinco da m–a parte, ou
\18
outro se o aquel non fezer, que o possa fillar pera
si per sua autoridade.
E se perla ventura o estes \19
nom fezerem, dou ende poder a el-rei que
fille tantos dos bées do dito moesteiro atá que
o fa- \20
ça
complir.
E mando que desta doaçom proveña [?] toda a
sancrischeila, de candeas pera as missas di-
\21 zer e pera alçar o Corpo
de Deus, e pera
todo-los altares do dito moesteiro, e pera hóstias e pera viño \22
pera cantar as missas e pera comungar os frades, e
pera alumear as
lámpaas, a do altar de \23
Santa Maria e a de San Lourenço e a de San
Salvador e de San Béeito.
E o mais que desto permee-
\24
cer, seja pera livros e pera cálizis e pera
vestimentas. E se ainda
desto perméecer,
que seja pera prov- \25
eemento [?] dos frades i serventes a Deus.
E a comenda deste lugar seja del-rei e do arcebispo \26
ou
do seu pertigueiro; onde [?] se algéus
da nossa liñagen descedentes a quiseren téer,
que amparem \27
ben e compridamente, en guisa que non seja tolleita
al-rei nem ao
arcebispo.
E tollo e remo-
\28 vo mim do jur e da
possisson e da propriadade
das ditas cousas e do dito lugar, e entrego-o lo-
\29 go
no presente, e meto no jur e na possisson e na propriadade o dito
moesteiro,
per esta presente car- \30
ta, do dito lugar e todas suas pertiinças,
que o possuiam des este dia endeante assi como
\31 as outras cousas que mais
livremente possuem,
e hajan livre e quite en jur e en heredade
\32 pera por sempre.
E tollo poderio a meu fillo e a meu irmão e a
todo-los da
m–a parte e da
\33
estraña, que nunca possan fillar nen demandar nem-éa
cousa desta doaçon, en juízo nem \34
fora de juízo, nem per carta de rei nem de
reiña nem de infante nem de ricome nem
\35 de meiriño nem de
arcebispo nem de bispo, nem
per lee de dereito, escrita nem por escrivir,
\36 nem per nem-éa
outra razon que por si hajam.
E nós Don frei Lourenço, abade do dito \37
moesteiro, e o convento desse lugar, assi o
outorgamos a complir e
agoardar todas \38
estas cousas sobreditas. E poemos que
qualquer das partes que contra isto passar, haja a maldiçon \39
de
Deus Padre e a nossa, e seja condanado no inferno com Judas o trador. E
manda- \40
mos e outorgamos que todas estas cousas assi como
son desusso ditas, que
sempre sejam agoarda- \41
das ben e dereitamente.
E eu Pero Eanes sobredito, por mim e por toda m–a
voz e pola \42
dita Dona Elvira m–a
madre, poño que, se alguém de m–a parte ou da estraña,
contra este \43
nosso feito v–ir quiser, que haja a m–a
maldiçon el e toda sua géeraçon.
E eu Don abade
\44 e convento sobredito e eu
Pero Eanes poemos
que qualquer das partes que contra esto passar, que aa outra \45
parte que o agoardar peite por péa dez
mil moravedis, e aa
voz del-rei outros dez mil \46
moravedis; e esta carta fique firme en sua
revor.
Testemoñas que foron presentes: Martín Mart–iz,
priol; frei \47
Joám Fernández, celareiro; frei Mart–o,
meestre dos frades; frei Joám Martíiz, vestiairo; frei Fer- \48
nando, morador em Cães [?]; Stevam Pérez de Bemin
[?]; Fernám Pérez,
dito Faiám; Rui Lourenço de \49
Guillade e Rui Savascháez, escudeiros de Pero
Eanes; e outros.
\50 E eu Joám
Pérez, notario público jurado del-rei en Toroño, a todas estas cousas
sobreditas \51
chamado e rogado presente fui, e per rogo das
partes esta carta per m–a mão propria scrivi, e \52
meu sinal i puge, que tal
[signo
notarial] é. |
|
 |
|
|
|
|
|
Web aloxada por Registros en la Red © 1999-2011 Biblioteca Pública Municipal. Concello de Moaña. 36950. Moaña (Pontevedra) Galicia. http://www.bibliomoana.net http://moana.servidores.net |
..